Nơi lòng tham và giá trị thật cùng tồn tại

Đó là thị trường tài chính ( Thị trường tiền tệ, vàng, chứng khoán, bất động sản, coin )

Năm đó, anh A đến Texas mua của một người nông dân một con lừa với giá 100 đô. Người nông dân đồng ý, hẹn ngày mai sẽ giao hàng. Nhưng hôm sau, ông ta đến và nói:

“Xin lỗi cậu, tôi có một tin xấu. Con lừa đã chết.”

Anh A đáp ngay:
“Vậy hãy trả tiền cho tôi.”

Người nông dân lắc đầu:
“Không được, tôi đã dùng hết số tiền đó rồi.”

Anh A im lặng vài giây rồi nói:
“Ồ vậy mang xác con lừa đến đây cho tôi.”

Người nông dân ngạc nhiên:
“Cậu sẽ làm gì với nó?”

Anh A trả lời:
“Tôi sẽ bán nó.”

Người nông dân bật cười:
“Cậu không thể bán xác một con lừa.”

Anh A chỉ nói:
“Tôi sẽ bán được. Ông cứ chờ xem. Tôi sẽ không nói với ai là nó đã chết.”

Một tháng sau, người nông dân gặp lại anh A và hỏi:
“Cậu đã làm gì với con lừa đó?”

Anh A đáp rất bình thản:
“Tôi tổ chức rút thăm may mắn. Mỗi vé 2 đô. Tôi bán được 500 vé, thu về 1.000 đô, lời 900 đô.”

Người nông dân tròn mắt:
“Thế không có ai phàn nàn gì sao?”

Anh A đáp:
“Chỉ có người trúng giải phàn nàn. Và tôi trả lại anh ta 2 đô.”

Rồi câu chuyện châm biếm này khép lại bằng một chi tiết rất đắt: sau đó, anh A đi làm cho những ngân hàng lớn như Credit Suisse, Lehman Brothers và cuối cùng là Goldman Sachs.

Nghe xong, người ta dễ bật cười.

Nhưng nếu hiểu sâu hơn, đây không chỉ là một trò đùa về sự khôn lỏi. Nó là một ẩn dụ rất sắc về mặt tối của ngành tài chính: khi một thứ không còn giá trị thật, người ta vẫn có thể khoác lên nó một câu chuyện đủ đẹp, một cuộc chơi đủ hấp dẫn, một lớp vỏ đủ hào nhoáng để bán nó cho đám đông.

Đó là lúc tài chính trở thành trò ảo thuật của lòng tham.
Đó là lúc giá cả tách khỏi giá trị.
Đó là lúc nhiều người không còn mua thứ mình hiểu, mà mua thứ người khác làm cho mình tin.

Và cũng từ đây, nhiều người bắt đầu ghét thị trường tài chính.

Họ nhìn vào nó và chỉ thấy đầu cơ.
Chỉ thấy thao túng.
Chỉ thấy kẻ lanh hơn ăn phần của kẻ chậm hơn.
Chỉ thấy những “xác con lừa” được gói bằng giấy bóng kính, rồi bán đi với giá của hy vọng.

Nhưng nếu dừng lại ở đó, thì có lẽ ta mới chỉ nhìn thấy một phía.

Mà việc gì trên đời này cũng vậy, muốn hiểu đúng bản chất, ta không thể chỉ nhìn từ một phía rồi kết luận tất cả.

Trong thế giới rộng lớn này, mỗi chúng ta chỉ là một cá thể rất nhỏ bé, chỉ như một hạt cát trên đường. Nhưng với một ai đó, ta có thể là cả thế giới.

Thị trường tài chính cũng vậy. Nó có những góc rất tối, nhưng cũng có những giá trị rất thật. Và nếu chỉ nhìn vào phần xấu nhất của nó để phán xét toàn bộ, thì chẳng khác nào nhìn một cơn bão rồi kết luận bầu trời không còn ý nghĩa gì nữa.

Bởi bên dưới tất cả những biến động, tất cả những cơn sốt, tất cả những trò chơi của lòng tham, thị trường tài chính vẫn có một vai trò rất đẹp nếu nó vận hành đúng bản chất.

Nói vềthị trường chứng khoán, xét đến cùng, là nơi kết nối hai phía của nền kinh tế: một bên là doanh nghiệp cần vốn để mở rộng sản xuất, một bên là người có tiền nhàn rỗi muốn đầu tư sinh lời. Nó biến tiền nhàn rỗi thành cơ hội tăng trưởng, giúp dòng vốn chảy về đúng nơi đang cần nó nhất. Khi doanh nghiệp làm ăn tốt, họ có thêm vốn để mở nhà máy, thuê thêm nhân sự, đầu tư máy móc, nghiên cứu sản phẩm mới. Khi doanh nghiệp phát triển, người lao động có thêm việc làm, xã hội có thêm năng suất, còn nhà đầu tư có cơ hội đi cùng sự lớn lên ấy. Đó không phải cờ bạc. Đó là một cơ chế để vốn được luân chuyển về phía tạo ra giá trị thật cho nền kinh tế.

Vì thế, thị trường chứng khoán không chỉ là nơi mua bán cổ phiếu. Nó còn là nơi phản ánh niềm tin của xã hội vào tương lai kinh tế. Khi thị trường khỏe, người dân cảm thấy tài sản của mình được nâng lên, niềm tin được nâng lên, chi tiêu và đầu tư cũng mạnh hơn. Khi thị trường yếu, tâm lý thận trọng lan ra rất nhanh. Chính vì vậy, chứng khoán nhiều khi phản ứng trước cả những con số chính thức như GDP hay lạm phát. Nó giống như một tấm gương rất nhạy, phản chiếu kỳ vọng, nỗi sợ và cả nhịp đập của nền kinh tế.

Điều hay nhất của thị trường tài chính là ở chỗ: nếu vận hành minh bạch, nó không chỉ huy động vốn, mà còn sàng lọc giá trị.

Doanh nghiệp làm ăn tử tế, quản trị tốt, minh bạch, có chiến lược dài hạn, sớm muộn cũng sẽ thu hút được dòng tiền. Doanh nghiệp yếu, doanh nghiệp chỉ sống nhờ thổi giá, nhờ báo cáo đẹp ngắn hạn, có thể qua mặt được đám đông một thời gian, nhưng rất khó giữ được niềm tin trong dài hạn. Thị trường có thể sai trong ngắn hạn vì cảm xúc, vì tin đồn, vì tâm lý đám đông. Nhưng về dài hạn, giá trị thật vẫn có xu hướng quay về đúng chỗ của nó.

Đó là mặt sáng của tài chính.
Nó không phô trương. Nó không ồn ào nhưng nó bền.

Nó nằm ở những dòng vốn đi vào sản xuất thay vì nằm chết trong két sắt.
Nó nằm ở những doanh nghiệp có cơ hội lớn lên mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào nợ vay.
Nó nằm ở chỗ người có tiền nhàn rỗi không chỉ giữ tiền, mà còn góp phần làm tiền ấy sinh ra thêm việc làm, thêm hàng hóa, thêm giá trị cho xã hội.

Cho nên, cùng là thị trường tài chính, có người nhìn vào và chỉ thấy một xác con lừa được bán lại bằng câu chuyện đẹp. Nhưng cũng có người nhìn vào và thấy cả một hệ tuần hoàn của vốn, của niềm tin, của sự phát triển, của những ý tưởng được nuôi lớn nhờ dòng tiền đến đúng chỗ. Cả hai đều đúng. Chỉ là họ đang đứng ở hai phía khác nhau của cùng một bức tranh.

Và có lẽ, đó mới là điều trưởng thành nhất khi nhìn vào cuộc sống:

Một thứ có thể vừa nguy hiểm, vừa đẹp.
Vừa đáng sợ, vừa đáng trân trọng.
Vừa là nơi phơi bày lòng tham, vừa là nơi nâng đỡ giá trị thật.

Vấn đề chưa bao giờ nằm hoàn toàn ở thị trường.
Vấn đề nằm ở con người bước vào đó bằng tâm thế nào.

Nếu bước vào bằng lòng tham, ta rất dễ mua phải “xác con lừa” được bọc trong tiếng nhạc và ánh đèn.
Nếu bước vào bằng hiểu biết, kỷ luật và tầm nhìn dài hạn, ta sẽ thấy đây là một trong những công cụ mạnh mẽ nhất để đồng tiền phục vụ cho tăng trưởng thật.

Einstein từng có một câu rất đẹp. Ông nói rằng trên đời này chỉ có hai cách sống: một là sống như thể mọi thứ đến với ta đều là phép màu; hai là sống như thể không có gì là phép màu cả. Có thể cuối cùng, cả hai cách đều dẫn con người đi qua cùng một cuộc đời. Nhưng cách ta chọn sẽ quyết định ánh nhìn của ta với thế giới này.

Còn tôi, tôi không đủ mạnh mẽ để sống như cách thứ hai.

Nên tôi chọn cách thứ nhất.

Tôi chọn tin rằng cuộc đời này, cũng như thị trường tài chính, luôn có hai mặt.
Và trưởng thành không phải là chỉ nhìn thấy mặt tối.

Mà là nhìn thấy cả hai… rồi vẫn chọn giữ lại trong mình một niềm tin trong sáng. Còn bạn thì sao?